เกร็ดความรู้งานประเพณีแห่เรือองค์
 
          ประเพณีเรืององค์ คือประเพณีการทอดกฐิน หรือทอดผ่าป่าทางน้ำซึ่งต้องอาศัยขบวนเรือ ซึ่งเรียกว่าขบวนเรือองค์กฐิน หรือขบวนเรือองคืผ้าป่า แห่ขึ้นล่องตามลำน้ำไปถวายองค์กฐินหรือองค์ผ้าป่ตามวัดวึ่งอยู่แถวริมแแม่น้ำ ลำคลองหรือใกล้ๆแม่น้ำเป็นประเพณีที่พุทธศาสนิกชน ชาวเมืองเพชรได้ปฏิบัติสืบทอดกันตลอดมา ในช่วงระยะทอดกฐิน คือ ช่วงออกพรรษา ประมาณเดือน 11 และเดือน 12 อันเป็นระยะเวลาที่น้ำหลาก น้ำในแม่น้ำมีมากพอที่จะล่องเรือแข่งเรือยาวได้ รวมทั้งเป็นช่วงเวลาที่สามารถจะทอดผ้าป่าทางน้ำได้ด้วย เพื่อให้ประเพณีเรือองค์ประเพณีเก่าแก่ทางพุทธศาสนา ของชาวเมืองเพชรอีกประเพณีหนึ่งซึ่งได้เคยสอดแทรกอยู่ในวิถีชีวิตความเป็นอยู่อันเปรียบเสมือนลมหายใจและความสมัครสมานสามัคคีของผู้คนในท้องถิ่นมาช้านานนับเป็นร้อยปี จึงมีการริเริ่มฟื้นฟูประเพณีเรือองค์ ขึ้นใหม่ หลังจากสูญหายไปกว่า 30 ปี โดย "กลุ่มคนรักเมืองเพชร" เมือ 21 ตุลาคม 2540 มีการแห่เรือองคืผ้าป่าไปทอด ณ วัดมหาธาตุวรวิหาร สมทบกองทุนมูลนิธิพระเดชพระคุณ พระเทพสุวรรณมุนี เจ้าคณะจังหวัดเพชรบุรี มี ดร.สุเมธ ตันติเวชกุล เป็นประธาน และต่อมาวันที่ 11 พฤศจิกายน 2550 ก็มี การจัดแห่เรือองค์ไปทอด ณ วัดใหม่สุทธาราม อ.บ้านแหลม
           เกร็ดความรู้เรื่องเรือองค์ "เรือองค์" ส่วนใหญ่แล้วจะใช้เรือที่บรรทุกข้าวขนาดใหญ่เรียกว่าเรือท้องแบน ซึ่งกว้างกว่า 2 วา ยาวกว่า 5 วา หรือใช้เรือฉลอมซึ่งเมืองเพชรใช้บรรทุกน้ำตาลโตนด ไปขายยังกรุงเทพฯ และห้วเมืองในลุ่มน้ำภาคกลางหรือแถวเมืองชลบุรี โดยเอาคาน และกงมาวางขวางลำเรือแล้วนำกระดานยาวๆมาปูเรียงลงไป ก็จะได้พื้นที่กว้างขวาง จากนั้นนำเสาไม่ไผ่มาตั้งตรึงไว้กับพื้น ติดตั้งขื่อ-แปลอย่างง่ายๆเพื่อคุมหลังคาด้วยผ้าใบหรือจาก หรือแฝก แต่งชายด้วยฟูกระดาษ หรือธงราวไปตามหลังคา ดุพริ้วปลิวไสวไปด้วยเครื่องประดับตกแต่งหลากหลายสีสัน เมือประดับตกแต่งเรือองค์แล้ว ตรงกลางลำเรือจะเป็นที่ตั้งโต๊ะหมู่ วางผ้าไตรอย่างน้อย 3 ไตร ประกอบด้วย เครื่องไทยทาน ผ้าสบงจีวรจัดเป็นดอกบัว สำหรับถวายพระอันดับ ถ้าเป็นเครื่องผ้าป่าก็จะมี ต้นไม้ กล้วย อ้อย ของป่า รวมทั้งเครื่องของที่จะถวายเป็นองค์ผ้าป่า เป็นของทำบุญ มีผ้ามานจับจีบห้อยหรืออาจใช้ทางมะพร้างสับโค้งให้งดงามห้อยพวงมะโหด และธงราวประดับ เสริมเข้าไป ถ้า้เป็นเรือกฐิน จะปักธง 1 คู่ เป็นรูปสัตว์บนผืนผ้าขาว เช่น ธงรูปนางมัจฉา ธงรูปจระเข้ เป็นต้น โดยปักไว้บนไม่ไผ่บนหัวเรือ
          ตอนหัวเรือ ก็จะเป็นที่ตั้งพวกบริวารผ้าป่า บริวารกฐินมีเสื่อหรือพรมปูลาาด มีญาติโยมและบรรดาเจ้าภาพกฐิน - ผ้าป่านั่งสงบเสงี่ยม ด้วยใบหน้าเปล่งปลั่ง อิ่มบุญ และอิ่มเอมกับการที่ได้ทอดกฐินทอดผ้าป่าาในครั้งนี้ บางครั้งเจ้าภาพก็นิมนต์พระเถระที่เคารพนับถือ ร่วมเดินทางไปด้วย
          ด้านท้ายสุดของเรือจะเป็นที่ตั้งของวงปี่พาทย์ ราดตะโพน กระจับปี่สีซอ หรือวงมโหรีแตรวง บรรเลงสมโภชกฐินไปในลำเรือ บางที่ก็มีการแสดงโขน ละคร หุ่น โรงย่อยๆ ประกอบไปในลำเรือนั้นด้วย ส่วนตามขอบ หรือกราบเรือ มักจะมีผู้ชาย ยืนถือถ่อช่วยกันค้ำ ช่วยกันคัดเรือให้แล่นล่องไปตามลำน้ำเป็นที่เอิกเกริก เรือองค์นี้บางที่ก็ใช้เรือเอี้ยมจุ้นขนาดใหญ่มาปรับปรุงก็มี บางที่ก็เรือมาดขนาดใหญ่ 2 ลำ มาประกบกัน ตีพื้น ปูพื้นเป็นแพ ให้มีเนื้อที่กว้างขวางใช้วางองค์กฐินและจัดดนตรี มหรสพสมโภช ให้เจ้าภาพ และผู้ร่วมบุญได้บันเทิง นอกจากนั้นยังมีการจัดข้าวห่อไว้ร่วมอนุโมทนาในการกฐิน การผ้าป่าในการร่วมแสดงความปีติด้วยกันอีกด้วย
          ขบวนเรือองค์นั้น จะประกอบด้วยเรืององค์ ซึ่งเป็นเรือที่ตั้งองค์กฐินผ้าป่า มีเรือยาว 2-3 ลำ แจวไปด้านหน้าและมีขบวนเรือบริวารตามหลัง ทุกลำจะตกแต่ง ริ้วธง หรือผูกผ้าหลากสีสวยงาม
 
:: กลุ่มงานข้อมูลสารสนเทศและการสื่อสาร สำนักงานจังหวัดเพชรบุรี โทร. 0-3241-1771  
:: E-mail : phetchaburi@moi.go.th